د خپلواکۍ غوښتونکي سید عبدالهادي مبارز یاد دې ژوندی وي

په تیرو څو کلنو کې د فراه ولایت دننه هدفي وژنو پیښې ډيرې شوي، داسې ورځ به نه وي چې يو یا څو تنه د ښار دننه یا د ولسوالیو اړوند د مرمیو ښکار نشي. ډیرۍ دا ډول وژنې حکومت تر کنټرول لاندې سیمو کې کیږي او تر اوسه د هیڅ یوې پيښې عاملین ندي نیول شوي. ددې وژنو اکثره موخې د قوم هغه متنفذین او روڼ‎آندي اشخاص دي چې په خلکو کې د نیک نوم خاوندان دي. چې د افغانستان قسم خوړلو دښمنانو د خپلو بادارانو د شومو موخو د پلي کیدو لپاره د هغوي ښکار پسې را اخیستي او رسنیو هم د خپل روښانفکرۍ ضد مفکورې له مخې په ټول توان ددې ډول پيښو پر وړاندې چوپتیا غوره کړې ده، او د راپورونو د خپرولو څخه یې ډډه کوي.

یلماز گونای

په څو تیرو کلونو کې یو شمیر فلم جوړوونکو د نړۍ تر ټولو مافیایي او بیوزلي هیواد افغانستان کې فلمونه جوړ کړل چې تقریباً هغه ټول بې معنی، د هنر ضد، مبتذل او د پیښوري فلمونو څخه یې هم کچه ټیټه ده. د دې فلمونو مضمون په ټولیزه توګه د لاسپوڅي دولت، نیواکګرو او جنایتکارانو په درد خوري، نه زموږ د خلکو په درد چې د ظلم او بې نیاوۍ په ځنځیرونو تړلې دي. په خواشینۍ سره په افغانستان کې تراوسه هیڅ آزاد او د ستم پروړاندې هوډمن فلم جوړوونکی ندی پیدا شوی چې آثارو یې د «زوړ ښار» په ټپونو لاس کښلی وي، پداسې حال کې چې په نورو هیوادونو کې د استبدادي دولتونو سربیره بیا هم مبارز او شرافتمند شخصیتونه را ولاړ شوي او د خپلو فلمونو په رڼا کې جهالت او تیارو سره جنګیدلي او له بې نیاوۍ سره یې د مبارزې لار په ګوته کړې ده. د دې ډول سترو آزادي غوښتونکو له ډلې څخه چې کارونه يې د ستمګرانو پروړاندې د خلکو په بیدارۍ او جګړو کې مهم نقش لوبولی، یو یې یلماز ګونای دی.

یلمازګونای په ۱۹۳۷ کال د ترکې ادانای ښار ته نیږدې د یوې کلیوالې سیمې په کردي کورنۍ کې وزیږید. اصلي نوم یې یلمازپوتون و، خو وروسته یې د «ګونای» تخلص غوره کړ چې په دري کې «د نه تسلیمیدونکې جنوب» مانا لري. هغه د هیواد په سهیل کې د ترکې شونیستي دولت د سیاستونو پروړاندې د کردانو مقاومت څخه الهام اخیستی و. مور او پلار يې د پنبې په کرونده کې د کار لپاره د ادانا ښار ته مهاجرت وکړ. یلماز خپل ماشومتوب د پنبه کارانو منځ کې تیر کړ، دغه دوره د دې لامل شو چې د هغه په راتلونکي ژوند اغیزه وکړي او په فلمونو کې د خپلو خلکو له کړاونو ډک حقیقي ژوند انځور کړي.

Charlie Chaplin

ښایی ډیر لږ داسی خلک پیدا شی چی د سینما دغه نابغه نوم یی نه وی اوریدلی. سِر چارلز اسپنسر چاپلین د ۱۸۸۹ کال د اپریل په ۱۶ مه نیټه دی نړۍ ته سترګې پرانستې. چارلی د خپلې دوری له نامتو ډایرکټرانو او لوبغاړو او آهنګ جوړونکو څخه وو. دغه هنرمند د طنز په ژبه د نړۍ بدمرغۍ ځپلې او له ستم څخه پاک نړۍ چی له سولې او عدالت څخه ډکه وی نندارې ته وړاندی کوله. د شلمې پیړۍ دغه ستر هنرمند څخه د خپل ژوند په اوږدو کی ددی لپاره چی له پانګوالی رژیم او جګړې او فاشیزم سره یی کینه لرله، درناوی ونشو. لاسوندونه په ډاګه کوی چی هغه تل د امریکا او انګلستان څارګرو ادارو تر څار لاندی وو او هغوی هڅه کوله ترڅو د «کمونیست» په نوم پر هغه بندیز وضع کړي.

له غزني ولایت څخه زمونږ یو با احساسه هیوادوال دغه شعر همبستګۍ ګوند ته ډالۍ کړی. هغه پدی شعر کی د فرخندې وژونکي ځناور او د هغوي پلویان او مشران یی جنایتکاران نومولی دي. هغه د فرخندې نیالګي په لیدو سره د ګوند له یو غړي سره آشنا شو او د ګوند له لاریون څخه ډیر زیات خوشحاله شو او وی ویل دا یواځنی ګوند دی چی د خلکو پوهاوی لپاره زیار باسی.

هغه وای زه شاعر نه یم ولی په بی رحمی سره د فرخندې وژل کیدو دی ته وهڅولم کی یو څه ووایم او خپل غږ اوچت کړم. مونږ هم دده دا شعر خپرو ځکه چی مونږ ته د بیوزلو او تش‎لاسو خلکو شعرونه او لیکنې ارزښت لری ددی لپاره چی دا شعرونه او لیکنی د ټولنې واقعی درد بیانوي.

آمال مثلوثی

آمال مثلوثي (Emel Mathlouthi) د ټونس مشهوره سندرغاړې، د سندرې لیکونکې، جوړونکې او نوموتې ګتار وهونکې ده چې د خپلو اعتراضي سندرو «ای بې‌وزله ټونسه» او «خبرې مې آزادې دي» د لارې ډیر شهرت وموند. محمد البوعزیزي د خپلو لوړو زده کړو سره بیا هم د سړک پرغاړه په ګاړۍ کې شیان پلورل او په پای کې د پولیسو د ناوړه چلند له امله د ۲۰۱۲ کال د جنوري په میاشت کې یې ځانسوزونه وکړه، دا یوه داسې سپرغۍ وه چې ټول ځنګل یې د اور په لمبو کې ډوب کړ. د ټونس په ګوټ ګوټ کې لاریونونه پیل شول، د دې هیواد خپل سری دیکتاتور زین العابدین، بن علی د لاریون کوونکو د ځپلو په موخه پوځیان او پولیس واستول. خو اعتراض کوونکو په یو غږ خپله لار غوره کړه او «خبرې مې آزادې دي» سندره یې د لاریون په بهیر کی زمزمه کوله. هغوی دغه سندره په یادو زده کړې وه او مثلوثي د هغو لپاره د ظلم پروړاندې د امریکایي مبارز هنرمند جوان باییز (Joan Baez) په څیر ارزښت موندلی و. څه موده وروسته دغې سندرې د مصر اعتراض‌کوونکو منځ کې هم ځای ونیو.

«دا څوک دی چی مرګ یی په انقلابی ترانو لمانځل کیږی او د تابوت په څنګ کی یی ګڼ شمیر ویرجن پاچایان او د دولتونو رهبران ګډون لری.»
د جوهیل په مردکیو سوري سوري جسد په هکله د یوی ورځپاڼې لیکنه
جو هیل

جو هیل د ۱۸۷۹ کال د اکتوبر په اوومه نیټه زیږیدلي او د ۱۹۱۰ کال د نوامبر په ۱۹ نیټه ومړ. جوهیل یو تکړه اهنګ جوړوونکی، ترانه لیکونکی، کارتونست او د کارګرې غورځنګ نومیالي لارښود وه چی ځان یی د زیارکښانو څخه د دفاع په لار کی قربانی کړ، د بی عدالتی او خپل‎سرۍ په وړاندی د یادګاری څلی په شان هڅکه غاړه د تل لپاره پاتی شو.

جو هیل د سویډن د ګاول په ښار کی زیږیدلی، اصل نوم یی جول هګلند وه چی امریکا ته تر مهاجرت وروسته یی په جوزف هیل استورم بدل کړ، پلار یی «الوف هګلند» د اورګاډې پټلۍ کارګر او مور یی «مارګریتا» لکه د نورو ښځو په شان د کور پالنه کوله.

نینواز

فضل‌احمد ذکریا (نینواز) په ۱۳۱۲ کال د کابل یکه توت کی د محمدزیانو په یوې شتمنې کورنی کی زیږیدلی وه. پلار ېی د پوهنې او بهرنیو چارو وزیر په توګه دنده سرته رسولی، د شاهې کورنۍ له مهمو سیاستوالو او لیکوالو څخه شمیرل کیده چی د فیض محمد کابلی په نوم ئی شعرونه هم ویل. نینواز نه یواځی د کورنۍ واک او تجملي ژوند خپلی خوا ته جلب کړ، بلکه هغه چی ټولنیز توپیرونه پخپل ټول وجود لمس کړی وه د هغه ژوند ئی بلي خوا ته واړوه. په یو داسی خاکساره او انسان دوست شخصیت بدل شو چی د ژوند تر وروستۍ سلګۍ په همدی لار روان و.

جان لنون

ډيرې وخت داسی انګيرل کيږی چی د لويديځ هنرمندان او هنر پالونکی د ژوند په چړچو او سمبالولو اخته دی، پرته له عشق، سينګار، پېسو ټولولو او نوم‌ایستنی د بل څيز په فکر کی ندی. خو د لويديځ په ستورو کی داسی ځلانده بيلګې وجود لری چی د خپل هنری ځلا په څنګ کی ئی ټولنيزی ذمه واری هم په غاړه اخيستی او د ژوند په بيلا بيلو برخو کی ئی ځانونه د انسانی اوچتو ارمانونو لپاره مبارزی ته ځانګړی کړی دی.

په ځانګړی توګه زمونږ افغانانو پيژندګلونه د داسی شخصيتونو په هکله ډيره تنګه او لنډه ده. له يوی خوا د ډوډۍ پيدا کولو غم او له بلی خوا په هيواد کی مبتذل او شاته پاتی فرهنګ د دی لامل ګرځيدلی تر څو د افغانستان د وګړو، په ځانګړی توګه د ځوان نسل پیژندنه يواځی او يواځی د تجارتی او هنرضد هندی فلمونو به کچه پاتی شی. لدی کبله د ژمنو او انسان دوسته هنرمندانو پیژندنه او له هغو څخه زده کړه چی د حاکم فرهنګ پر ضد د مبارزی يوه برخه جوړوی ډيره مهمه او اړینه ده. د همدی ليد له مخی جان لنون چی د اويايمی لسيزی د ډيری مشهوری ډلی«بيتلانو Beatles» رهبری په غاړه درلوده د هغوی د ژوند او مبارزی پيژند ګلونه تر بحث لاندی نيسو.

مقالی

هنر او ادبیات

د تاریخ له پاڼو څخه

مونږ 118 میلمانه آنلاین لرو