SHARE


ادبیات فولکلوریک، مملو از روح ستیز با استبداد و سیاهی

نامه الکترونیک
ملالی میوند

ادبیات فولکلوریک (Folklore) یکی از پربارترین گنجینه ها در فرهنگ تمامی ملل جهان است که خوشبختانه ادبیات کشورما هم ارثیه غنی‌ای از آثار فولکلوریک را در خود دارد اما کمتر به آن پرداخته شده است. هرچند تفحص در ادبیات مردمی افغانستان نیازمند تحقیق عمیق و تلاش کافی‌ست اما به گوشه هایی از آن در این نوشته اشاره خواهم کرد.

ادبیات عامیانه یا شفاهی که معمولا سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌گردد به ادبیاتی اطلاق می‌شود که آفریدگان آن افراد گمنام و مردم عادی بوده، هدفش انعکاس واقعیتهای اجتماعی و تلخی روزگار و یا بازتاب روح، روان و آرزوهای انسان و محیط معین شمرده می‌شود، دارای ساختار زبانی ساده ولی عالی بوده در قالب نظم، نثر، رقص، متل و ... جهت رهنمود، آموزش، سرگرمی در نهاد همه اجتماعات بشری، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.

ادبیات فولكلور كه‌ به بیان مروج امروزیان به‌ فرهنگ‌ مردم‌، فرهنگ‌ عامه‌، دانش‌ عوام‌، فرهنگ‌ توده‌ و ... تعریف و ترجمه گردیده است برای نخستین بار در نیمه‌ی قرن ١٨ میلادی توسط اروپاییان معرفی و جمع آوری گردید و با الهام از آن در اقصا مناطق جهان از سوی نویسندگان و پژوهشگران این سلسله تعقیب و ثبت گردید. مثلا در ایران صادق هدایت، صمد بهرنگی، احمد شاملو و دیگران با جمع‌آوری و آفرینش مجدد این گوهر نهفته در دل کوی و برزن، خدمت بزرگی به ادبیات فولکلوریک نمودند. اما در افغانستان با تاسف باید گفت که همانند صدها رمز و راز دیگر زندگی، ادبیات عامیانه یا به گوشه گور سوق داده شده و یا در سینه ها حبس مانده که تلاش و فکر جستجوگر و رسالتمند را می‌طلبد که به جمعاوری و غنای این گنجینه بپردازد. آنچه از این داشته های جامعه تا کنون روانه کتب و مجلات گردیده بی‌نهایت اندک، ناقص و کم مایه است.

پس بطور کلی ادبیات فولکوریک از ارزش والایی که همانا حفظ هویت ملی، آداب و رسوم مثبت، طرز زندگی ساده، مبارزه با ناگواریهای اجتماعی،‌ ضدیت با استبداد و استعمار و تاریخ واقعی ملل است، برخوردار می‌باشد.

ادبیات عامیانه شامل چندین بخش گسترده است که می توان به شکل فشرده در نثر از اسطوره ها، افسانه ها، قصه ها و غیره نام برد و در نظم از چاربیتی ها، تک بیتی ها، ترانه و تصنیف، لالایی و سوگناله ها یادآور شد.

به همین صورت، شاخه‌ی دیگر آن شامل ضرب المثل، طنز، چیستان، فکاهیات، معما، بازی های زبانی و... می‌شود که همپای زمان واقعات دردناک و افسانه های ماندگار زندگی را حرف به حرف تعقیب نموده تا به امروز رسیده است.

درطول اعصار توده های مردم در مقابل استبداد طبقات حاکم، شاهان مستبد و تجاوزات بیگانگان مطابق محل و شرایط زندگی شان آثار گرانبهایی آفریده اند. این گوشه از ادبیات حماسی ما آفریده‌هایی اند که بیانگر آرزوها و ضدیت مردم در مقابل حکام خودکامه، جهالت، خرافات و بسا نابسامی های وابسته به آن می‌باشد. این سلسله سترگ و بیباک که درس ایستادگی و نفرت به انسانهایی می‌دهد که با دردهای زمانه خو گرفته و در برابر استبداد دهانشان را سخیفانه دوخته اند.

ادبیات عامیانه که زادگاهش توده‌ی محروم و محکوم است در تقابل و تضاد آشتی ناپذیر با ادبیات سرکاری، درباری و رسمی قد علم نموده و رزمیده است. طبقات حاکم و دول مزدور با استفاده از امکانات در دست داشته خود همیشه کوشیده اند تا در بدل رز و زیور و زمین مورخین، شاعران، هنرمندان، نویسندگان سرکاری و بی‌مایه‌‌ای را برای بقای حاکمیت خود گماشته و سلطه ننگین خود را طولانی سازند. این دسته‌ی هنر فروشان با آفرینش داستانها، ضرب المثلها و کتابهای بی‌شماری بخاطر اغفال و ارعاب توده ها تدوین نموده این پروسه تا طلوع آفتاب مردم ادامه خواهد داشت.این ادبیات ضدمردمی تا امروز بوسیله مرتجعان و مستبدین نشخوار می‌شود که نقطه مقابل ادبیات مردمی می‌باشد. بطور نمونه رسول سیاف یکی از ویرانگران و جنایتگران مشهور عصر ما زباله های گنده و تاریخزده را بنام "شعر" و میراث گذشتگان طی سخنرانی‌ای تکرار نمود که «با خدا دادگان ستیزه مکن ـ که خدا داده را خدا داده است» تا کار مطیع سازی و تحمیق مردم را به با توسل به ادبیات منفعل و سرکاری گذشته آسان سازد. دربار خون و خیانت آقای کرزی پر است از مداحان بی‌مسلک و مردم ستیز که خوش خدمتی و نان به نرخ روز خوردن را جز عادت زندگی خود پنداشته و تن به ذلت می‌دهند.

مشترکات فرهنگی ستمزدگان را حتا تقسیم بندی های جغرافیایی نیز از هم جدا نساخته است و شباهت های فراوان را می‌توان در آداب و رسوم مردم دارای یک زبان ولی لهجه های متفاوت و دور از هم دریافت نمود.

متقابلا توده های مردم درتقابل با آن افسانه های بیشمار، ضرب‌المثل های ماندگار، طنزها، فکاهات و دوبیتی های آبدار و نیش دار را ایجاد نموده اند که هیچ نویسنده ، شاعر و هنرمند سرکاری و خود فروخته قدرت ایجاد آنرا ندارد. این ادبیات به حدی گستره وغنی اند که جمع آوری همه‌ی آنها امکانات وافر می‌طلبد. ادبیات ظریف و کوبنده را همسان قهرمانان واقعی شان توده های ملل زحمتکش می‌آفرینند و چو مردمک چشم در خاطره ها حفظ نموده و از نسلی به نسل دیگرانتقال می‌دهند. البته هرنسلی بر غنا و عظمت آن افزوده و به کمال تکامل رسانده و به نسل بعدی به ارث گذاشته است.

درافسانه های گوناگون به وضوح دیده می‌شود که شاهان و ستمگران را به سخره گرفته اند و از آنان آدمهای کودن و مضحک ساخته اند و در مقابل از توده های مردم قهرمانان باخرد و درایت نمایش داده اند و این نمونه ها را می‌توان در خم هر کوچه شهر و ده افغانستان دریافت نمود. قسم نمونه افسانه‌ای را در اینجا نقل خواهیم نمود که گواه حقایق فوق است:

درزمان قدیم شاه مستبدی حکومت می‌کرد و از تمام اهالی دور و بر خود خواسته بود که نان سه وقته خود را به دربار آورده یکجا صرف نمایند. مردم از ترس شاه و درباریان قلدرشاه، غذا های خوب آماده کرده به دربارشاه می‌آمدند که ازهمه‌ی غذا ها ابتدا شاه و درباریان استفاده کرده و پس مانده آنرا اهالی می‌خوردند و مردم از این وضع به شدت رنج می‌بردند و یکتن ازآنان که نسبت به دیگران از هوش و خرد بیشتر برخوردار بود، از رفتن به دربار شاه ابا ورزیده نانش را در خانه صرف می‌نمود.

سرانجام شاه ازموضوع خبرشد و او را احضار نموده و برای ارعاب مردم داری را درصحن دربار برپاکرده فرد مذکور را بخاطراعدام به پای دار می‌طلبند که موصوف به صدای بلند با افسوس و آه می‌گفت: ای کاش شاگردی تربیه می‌کردم که هنرم در دنیا باقی می‌ماند. سخنان او را شاه و درباریانش شنیدند و از وی پرسیدند که تو چی هنرداری؟ او در جواب گفت: من حریرجنت می‌بافم که غیرازمن کسی این هنر را نمی‌داند و یکی از خواص حریر جنت این است که حلالزادگان آنرا دیده می‌توانند و حرامزادگان نه.

شاه علاقمند حریرشد و از کشتن او صرف نظرکرده به وی دستور داد تا برایش یک دست لباس از حریرجنت ببافد. محکوم با کمال میل قبول کرد و مقدار هنگفت پول را از شاه گرفت و به خانه خود برمی‌گردد. در خانه زیردرختی کارگاه بافندگی ایجاد می‌کند که در آن تاری به چشم نمی‌خورد چون وجود ندارد و پسرش را مترصد می‌سازد و به او می‌گوید؛ هرزمانیکه افراد شاه از دورمعلوم شدند به او خبر بدهند. چون میدانست که افراد شاه به دیدن حریرخواهند آمد.

بعد از یک هفته وزیردربار با هیاتی از درباریان به حکم شاه بخاطر دیدن حریر جنت به خانه جولا آمدند. پسر جولا، پدر را باخبر ساخت و پدر مصروف بافتن حریر می‌شود و ماکوی خالی را این طرف و آنطرف پرتاب می‌کند. زمانیکه هیات وزراء به خانه‌اش می‌‌رسند او مصروف کار شده نزد آنان بخاطراحترام نمی‌‌خیزد و به آنان می‌گوید ببخشید که در جریان بافتن حریرنزد شما ایستاد شدن گناه بزرگ هم به شما وهم به من دارد. هیات معذرت او را می‌پذیرند. وزیر و هیات درکارگاه آثار از چیزی نمی‌بینند وهمه دردل به مادران خود نفرین گفته خود را حرامزاده می‌دانند. ولی به روی خود نمی‌آوردند. جولا از وزیر دربار می‌پرسد‌ که حریرجنت را چگونه یافتید؟ وزیر می‌گوید، خیلی قشنگ و ظریف است واه ، واه و هیات.... هم به تایید او سر می‌جنبانند. بار دیگر جولا از وزیردربار می‌پرسد که تاحال چند متر بافته‌ام؟ وزیر پیش خود حدس زده می‌گوید: شما تا حال سه متر حریر بافته اید. جولا می‌گوید، شما واقعاً حلالزاده اید و درست من سه متر بافته‌ام .

شاه بدون لباس

بالاخره هیات نزد شاه آمده تعریف و تمجید زیادی از رنگ و ظرافت و مرغوبیت حریرمی‌نمایند و می‌گویند، تا حال سه متر بافته است و به خوبی آن تا حال ندیده اند. با توصیف حریر علاقمندی شاه را دوچند می‌سازند. هفته دوم باز هیات به رهبری قاضی‌القضات از طرف شاه به خانه جولا آمده و باز جولا را مصروف بافتن آن می‌بینند و باز طبق معمول جولا از قاضی‌القضات می‌پرسد، جناب عالی از نظر شما رنگ و ظرافت حریر چگونه است. قاضی در حالیکه چیزی نمی‌بیند و در دل خود را حرامزاده دانسته به خود لعنت می‌فرستد، به جولا می‌گوید؛ واقعاً حریر جنت است و خیلی خوش رنگ و مرغوب معلوم می‌شود. بازهم هیات به رسم تایید سر می‌جنبانند و باز جولا از قاضی‌القضات می‌پرسد که چند متربافته‌ام قاضی می‌گوید به گمان اغلب شش متربافته اید. جولا هیجانی شده می‌گوید که واقعاً شما حلالزاده اید و کاملا درست دیده اید من فقط شش متر حریر بافته‌ام. قاضی القضات با خوشحالی به دربارشاه آمده گزارش را با آب و تاب میدهد.

خلاصه بعد از رفت و آمد چندین هیات لباس تکمیل شده، جولا به هیات می‌گوید که بردن حریربه دربار شاه گناهیست بزرگ و امکان ندارد پس شاه باید برای پوشیدن حریرجنت به خانه او بیاید. هیات موضوع رابه شاه گزارش میدهند و شاه هم قبول می‌کند. شاه جشنی به مناسبت پوشیدن حریر برپا می‌دارد و از تمام مناطقی که دراطراف قلمرو پادشاهی او زند گی می‌کنند درین جشن دعوت به عمل آورده و قبل از آن محلی را برای جمع شدن مردم و مهمانان تعیین می‌کنند که همگان شاه را با لباسش که از حریر جنت بافته شده تماشا نمایند. روزبعد شاه با جمعی از وزرا و درباریان با شان و شوکت به خانه جولا می‌آیند تا حریر جنت را پوشیده به میان مردم بروند. جولا به شاه می‌گوید که پیراهن و تنبان از حریر جنت ساخته شده است و آنرا جز حلالزاده ها کسی دیگر نمی‌بیند و بند تنبان از تار و پود دنیایی است که هرکس آنرا می‌بیند. جولا شاه را لچ و لخت می‌نماید و ابتدا پیراهن را به طریق خاصی به او می‌پوشاند و کسی آنرا نمی‌بیند ولی بخاطریکه حرامزاده خطاب نشوند همه واه واه می‌گویند و از رنگ و رخ آن تمجید می‌نمایند و خود شاه نیز در بدن خود چیزی نمی‌بیند، دردل خود را حرامزاده دانسته و مادرش را لعنت میفرستد ولی در ظاهر مثل دیگران واه واه می‌گوید و خود را خوشحال نشان می‌دهد. در میان ولوله تماشاچیان تنبان را هم به تن شاه کرده بند تنبان را به کمرشاه می‌بندند. شاه با بدن برهنه که غیر از بند تنبان چیزی به تن ندارد از خانه جولا برآمده در کوچه و بازار در معرض تماشای دیگران قرار می‌گیرد و همه پادشاه را برهنه دیده غیر از بند تنبان چیزی دیگری نمی‌بینند ولی بخاطریکه حرامزاده خطاب نشوند همه واه واه کنان به تعریف و توصیف حریر جنت می‌پردازند.

بالاخره بعد از چند روز شاه ملکه خود را قسم می‌دهد که در بدن او چیزی بنام لباس می‌بیند یا خیر؟ خانم شاه می‌گوید نه تنها من بلکه هیچکس در بدن شما چیزی بنام لباس ندیده است. درباریان و خود شاه در نتیجه بجایی می‌رسند که می‌دانند جولا آنان را فریب داده و سر شان کلاه گذاشته است. لشکر شاه با قهر و غضب به خانه جولا هوشمند هجوم می‌برند و با تعجب در می‌یابند که جا است و جولا نه.

این ضرب‌المثل «جا است وجولا نه» از همان زمان مانده است و در گفتار روزانه مردم ما استفاده می‌شود. درین افسانه به حماقت و کودنی شاه و درباریانش و زیرکی جولا که تمثیل از توده ها است صحه گذاشته است. به همین قسم در تمام دوبیتی ها، فکاهات، طنزها و ضرب‌المثل وغیره ادبیات فولکلوریک این گونه طرح ها به صراحت دیده می‌شود.

نویسندگان غربی معمولا سوژه های آثار شانرا از میان ادبیات سرشار فلکلوریک کشورهای شرقی جستجو نموده، بهترین بخش های این ادبیات مردمی و دست نخورده را جذب فرهنگ خود نموده به آن غنا می‌بخشند. اما متاسفانه نویسندگان شرقی و بخصوص افغانستان از این گنجینه استفاده چندانی نکرده و حتی تعدادی از نویسندگان سرکاری از استفاده ادبیات مردمی در آثار شان خجالت کشیده آنرا نوعی کسر شان تصور می‌کنند. اما مبارزین راه عدالت و دموکراسی می‌توانند و باید در یافتن این نوع ادبیات، که در واقع زبان توده هاست، تلاش وافر بخرج دهند و در نبشته هایشان از آن استفاده نمایند، چون این نوع ادبیات است که مردم عمدتا بیسواد افغانستان به آسانی و عمیقا آنرا درک کرده و پیام مبارزین به مخاطبان عمیقتر رسوخ می‌نماید.

البته در زمان ما با جنایات و کشتار بی دریغ خلق و پرچم و روسهای متجاوز، جنایات جهادی ها در کابل و سایر نقاط افغانستان، وحشی گری های طالبان بربرمنش، بمباردمان کور امریکا و متحدانش و حکومت فاسد کرزی و کابینه و مجلسینش توده های مردم فراوان دوبیتی، فکاهی، طنز، ضرب‌المثل و ... آفریده اند که بیانگر امیال آنان و بازگوکننده واقعیت های تلخ و جانکاه سرزمین ماست. مثلاً در زمان زمامداران تنظیمی که پاتک سالاری، وند گیری و چور و چپاول حد نمی‌شناخت، فکاهی را به این مضمون یافتم: «از قومندان جهادی پرسیده اند که خدا را دوست داری یا خداوند را، جهادی در جواب می‌گوید خداوند را. می گویند چرا؟ می‌گوید چون که وند دارد.» این فکاهی ساده و امثالهم با تمام سادگی‌اش نمایندگی از فرهنگ، سیاست و چپاول دزدانی می‌کند که روزگاری سرنوشت افغانستان را در گرو خود داشتند و اینک یک شبه دموکرات شده با ثروت افسانوی زندگی تجملی را در همین کابل مملو از فقر دارند.

با ضرب المثل "تانک داری، بانک داری" تا دیروز "وند" می‌رفتند و امروز "فند" همه آشنا اند که بیانگر واقعیت دردآور امروز جامعه ماست همه می‌دانند که ادبیات فولکلوریک یا عامیانه توسط هیچ شاعر، نویسنده و یا هنرمند مشخص به میان نیامده بلکه از دل فرهنگ مردم مطابق واقعیت های و شرایط اجتماعی برمی‌خیزد.

توده ها با ظرافت خاص بعضی کلمات و جملاتی را که با معنای واقعی آن همخوانی ندارد با شیرین زبانی خود را به کوچه حسن چپ می‌زنند تا پیامی را که می‌خواهند بیان دارند با این کج فهمی های درست اندیش همیشه اهداف مردمی جهت آگاهی عامه تفهیم می‌شود .بطورمثال: پدر حبیبه دانش وکیل پارلمان خود را قاضی "مفرد" تخلص داده بود ولی آدم فاسد و جانی بوده مردم محل او را قاضی "نفرت" می‌خوانند. و یا ترکی را خرکی، کرزی را شاه شجاع، نجیب را نجیب گاو می‌گفتند. همین قسم در زمان تجاوز روسها صدها دوبیتی ذریعه مردم سروده شده که هنرمندان محلی آزادانه با تار و غیچک در محافل خود زمزمه می‌کردند. بطورمثال در مورد مل اصمد یکتن از مجاهدان پاکباز خان آباد تخار که شهرت خوبی داشت دوبیتی سروده بودند بدین مضمون:

سرکوه بلند تانکها قطار اس ملاصمد می‌گه راکت بکار اس
ملاصمد میگه راکت برقی چرنگس می‌کند در گوش خلقی

و یا

امو دهقان و شالی ره مه قربان امو مـرد جوالـی ره مه قـربـان
کتی دستای خالی میکنن جنگ امو دستای خالی ره مـه قربـان

و یا چار پاره دیگری که مضمون قوی و رزمندگی دارد و تا اکنون ورد زبان زندانیان آزاده اند:

چشمان خوده بناز می گردانی ما را ز سر بریده میترسانی
ما گر زسر بریده می‌ترسیدیم بر کوچه‌ای عاشقان نمی رقصیدیم.

داستان کوراوغلو (بچه‌ی کور) که همگان کم و بیش در موردش شنیده اند از همین قسم اشعار فولکلوریک است که در سمت شمال افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان و سایر مناطق با ساز مخصوصی در شب های زمستان سروده می‌شود و مردم تا پایان شب با علاقه وافر به آن گوش فرا می‌دهند. با هجوم فرهنگی بیگانگان و در خدمت گرفتن ده ها تلویزیون و رادیو جهت امیال مبتذل و شوم دشمنان این بوم و بر تا هنوز این سنت کهن ولی دلپذیر پا برجا در دل توده ملت زنده باقی مانده است. البته تدوین و تنظیم داستان «کوراوغلو و کچل حمزه» و سایر نوشته های زنده یاد صمد بهرنگی شهکارهای ادبی‌ایست که نقش برازنده‌ای در دو سوی مرزها ایجاد نموده و چند نسل پی در پی را به سوی مردمخواهی سوق داده است.

نتیجه این که ادبیات فولکلوریک و حماسی سلاح برنده و روحی طبقات محروم جامعه در برابر استبداد و تجاوز است که هنر و ادبیات انقلابی و مردمگرا را در پی خود خلق نموده است. با آنکه در مسیر تاریخ از سوی هیچ نهاد دولتی و غیر دولتی برای حفظ آن اقدامی نشده است و در سینه های دردمندان محبوس است و تا هنوز بدبختانه گام های مثبت برای رفع این نقیصه برداشته نشده است ولی توقف نپذیرفته در جنگ سیاهی و ستم به پیش می‌رود.

د پښتو وروستنۍ لیکنې

جو هیل: «زما لپاره وېر مه کوۍ، خلک مبارزی ته چمتو کړۍ!»

جو هیل: «زما لپاره وېر مه کوۍ، خلک مبارزی ته چمتو کړۍ!»

جو هیل د ۱۸۷۹ کال د اکتوبر په اوومه نیټه زیږیدلي او د ۱۹۱۰کال د نوامبر په ۱۹نیټه ومړ. جوهیل یو تکړه اهنګ جوړوونکی، ترانه لیکونکی، کارتونست او د کارګرې غورځنګ نومیالي لارښود وه چی ځان یی د زیارکښانو څخه د دفاع په لار کی قربانی کړ، د بی عدالتی او خپل‎سرۍ په وړاندی د یادګاری...

د یوه اتل تیروتنې

د یوه اتل تیروتنې

لاندې مقاله د (۱۳۸۴ وږی) کې د «افغانستان د همبستګۍ ګوند» د همبستګۍ غږ خپرونې په ۱۴ ګڼه کې خپره شوې وه او د دې له امله چې مهم موضوعات یې درلودل، نو دا مو ګټه ور وګڼل چې یو ځل بیا یې خپره کړو. زموږ خلک شاه امان الله خان د نورو امیرانو او ولسمشرانو پرتله چې له ده څخه وړاندې او...

سیاسي ناپوهي، د ګڼو ټولنیزو ناروغیو لامل

سیاسي ناپوهي، د ګڼو ټولنیزو ناروغیو لامل

په ټولو وروسته پاتو ټولنو کې واکمن ستم کوونکي زیار باسي ترڅو د زهرجنو تبلیغاتو، چل او دوکې پوسیله خلک له سیاست څخه زړه تورې کړي او هغه ورته خیالي، خطرناک او د ټولنې یوې ځانګړې ډلې پورې تړلی معرفي کړي. په تیرو کې د افغانستان واکمنو تل هڅه کړې چې د ړانده او کاڼه کولو لپاره...

له امریکا او لویدیځ سره د اسلامي بنسټپالۍ مکیز او نخرې

له امریکا او لویدیځ سره د اسلامي بنسټپالۍ مکیز او نخرې

رابرت دریفوس د «شیطاني لوبه: څرنګه متحده ایالاتو د اسلامي بنسټپالۍ له پښو مزی پرانیست» ارزښتناک کتاب لیکونکي، د امریکا، سی.آی.ای او لویدیځ او د اخوان‌المسلمین بنسټپال خوځښت په اړه یی پراخه څیړنی کړی او د ډیرو لاسوندونو او شاهدانو په بربنډولو سره یی ښکاره وښودل چی څرنګه...

کوباني؛ د مبارزې، مقاومت او حماسې درس!

کوباني؛ د مبارزې، مقاومت او حماسې درس!

وروستیو څو اونیو په لړ کې کوباني وګړو بیا په ځانګړې توګه کردي ښځو د «داعش» تروریستي ډلې پروړاندې په میړانتوب سره مقاومت وکړ او د نړۍ آزادي غوښتونکو او پرمختللو خلکو او غورځنګونو لپاره د وحشت او ډار، ظلم او بې نیاوې پروړاندې د مبارزې دریڅه وګرځیده او د مبارزې لار یې د کلک...

د کرزي په فاسد دولت کې د لوټ او غلا استازي

د کرزي په فاسد دولت کې د لوټ او غلا استازي

ماریا میلر، د انګلستان د اطلاعاتو او فرهنګ وزیره د یوې مالي رسوايي وروسته د ۲۰۱۴ کال د اپریل په ۹ له خپلې څوکۍ څخه استعفا ورکړه. په لومړیو کې د ده په لاس د غلا شویو پیسو رقم ۴۵ زره پونډه اعلان شوی و، خو د پلټنو وروسته د پیسو مقدار ۵۸۰۰ پونډو ته راټیټ شو. آغلې ماریا میلر...

د کوبانی له میړني مقاومت څخه ملاتړ وکړو!

د کوبانی له میړني مقاومت څخه ملاتړ وکړو!

څو اونۍ کیږی چی د کوبانی جنګیالي خلک ښځینه او نارینه د ناپوهو او ځناور لښکریانو پر وړاندی داسی په میړانه او زړورتوب مبارزه کوی چی د نړۍ د آزادۍ‎غوښتونکو او باشرفه انسانانو ملاتړ یی ځان ته جذب کړ. د نړۍ په لویو ښارونو کی د کوبانی څخه په ملاتړ لاریونونه په لاره واچول شول،...

پاڅون او یووالي سره کولای شو، نیواکګرو او د دوی پر چوپړانو بریالي شو!

پاڅون او یووالي سره کولای شو، نیواکګرو او د دوی پر چوپړانو بریالي شو!

د امریکایي یرغلګرو او د دوی هملاسو لخوا د افغانستان د نیواک دیارلس کاله پوره شول. هغه نیواک چې د سپتمبر د یولسمې وینې تویونې دسیسې سره ترتیب او د ملګرو ملتونو او ناټو ځواکونو پرمټ او د بي ۵۲ الوتکو په غوریدو سره پیل او په ارګ کې خپلو چوپړانو سره د غلامۍ سند په لاسلیک کیدو...

په کنړ ولایت کې د همبستګۍ ګوند د فعالینو غونډه

په کنړ ولایت کې د همبستګۍ ګوند د فعالینو غونډه

د ۱۳۹۳ لمریز کال د زمری د میاشتی په ۱۷ نیټه د افغانستان د همبستګی ګوند د کنړ نوبتی غونډو پر بنسټ یو ځل بیا د کنړ په ولایت اسد آباد کی غونډه رابللی وه چی پدی غونډه کی د ۳۵ تنو شاوخوا د ولسوالیو او مرکز استازو ګډون درلود، رابلل شویو استازو هر یو د خپلو ولسوالیو او بانډو د...

«ټاکنیزې حماسې» یو عجیبه شی وزیږاوه!

«ټاکنیزې حماسې» یو عجیبه شی وزیږاوه!

بالاخره د څو میاشتو په تیریدلو او د خلکو په سیاسی شعور لوبو کولو او چل او ول وروسته، د جنایتکارانو او د ‍دوی چوپړانو «ټاکنیزه حماسه» او «ملی جشن» په شرمونکی توګه پای ته ورسید او د نړۍ تر ټولو نوم‎بدی، اوږد، له درغلیو ډک او شرمونکی ټاکنې در کرزي په کرغیړنو کارونو کی ثبت...

امریکایی تازیانو یو ځل بیــا باډیلیان د ویر په ټغر کینول

امریکایی تازیانو یو ځل بیــا باډیلیان د ویر په ټغر کینول

د ۱۳۹۳ لمریز کال د وږی میاشتی په ۱۸مه نیټه د کنړ ولایت اړوند د نرنګ ولسوالی پوری تړلی د باډیل درې ته امریکایی جنایتکارانو (C.P.T) او محلی پولیس په ګډه ننوتل تر څو په دغه سیمه کی د خپلو سیمه‎ایزو څارونکو په مرسته ددوی په وینا طالبان وځپی مګر د دیارلسو کالو تجربو دا په ډاګه کړی...

د «دوه ستوري جنرال» وژنه د نیواګرو لپاره لوی پند

د «دوه ستوري جنرال» وژنه د نیواګرو لپاره لوی پند

د ۲۰۱۴ د اګست په ۵ نیټه د کابل لویدیځ د قرغې سیمې په یو پوځي پوهنتون کې د امریکایي دوه ستوري جنرال هارولډګرین وژنې سپینه ماڼۍ او هم د کابل توره ماڼۍ ولړزولې. د افغانستان ملي دفاع وزارت په خپلو لومړنیو څرګندونو کې برید کوونکی «تروریست» وباله او هغه یې د افغانستان د سولې او...

په ننګرهار ولایت کې د همبستګۍ ګوند د فعالینو غونډه

په ننګرهار ولایت کې د همبستګۍ ګوند د فعالینو غونډه

د ۱۳۹۳ کال د وږي په ۱۴ نیټه جلال‌آباد کې د ګوند نوبتي غونډه پرلار واچول شوه، چې پدغه غونډه کې د ښار او ولسوالیو استازو ګډون کړی و. د غونډې په پیل کې د ننګرهار ولایت، ولایتي مسوول د ګوند کړنو او په ځانګړې توګه په ننګرهار ولایت کې د ګوند کړنې وارزولې. نوموړي د ګوند لاسته...

ریښتینی عدالت د پغمان تیري‎کونکو مشرانو ته په سزا ورکولو سره پلی کیږي

ریښتینی عدالت د پغمان تیري‎کونکو مشرانو ته په سزا ورکولو سره پلی کیږي

په پغمان کی د څو تنو ځناورو لخوا پر څلورو ښځو ډلیزی تیري د ټول هیواد خلکو ته سخت ټکان ورکړ. له څو ورځو راپدیخوا د هیواد په هر ګوټ کی ددغه جنایت غندلو لپاره لاریونونه په لاره اچول شوی دي. ټول خلک په یو آواز سره ددغو اوه تنو چی د پولیس په منګولو کی دي او پر خپل جرم یی اقرار هم...

آریل شارون، د فلسطینیانو قصاب د تاریخ خوسا کندې ته ولاړ

آریل شارون، د فلسطینیانو قصاب د تاریخ خوسا کندې ته ولاړ

آریل شارون د اسرایل جنایتکار لومړی وزیر و چې له ۲۰۰۱ څخه تر اپریل ۲۰۰۶ پورې یې واک درلود او په جنین، قبیه، صبرا او شتیلا کې د فلسطینیانو په عام وژنې سره له ځانه رټل شوی نوم پریښی. په ۱۱ جنوري ۲۰۱۴ کې د ۸ کالو کوما (بې هوشۍ) څخه وروسته د دې جلاد کرغیړن ژوند پای ته ورسید او نوم...

آخرین مطالب دری

استاد محمد علم خان جاودانه گشت!

استاد محمد علم خان جاودانه گشت!

بازهم گنجینه‌ دیگری از دانش و آگاهی و استقامت جاودان گشت. نه تنها مردم فراه بلکه سراسر افغانستان یکی از صادق‌ترین، نجیب‌ترین و وطندوست‌ترین شخصیت‌های شان را از دست دادند. استاد محمد علم خان، آموزگار زبده و متعهد، رهبر مبارز و شجاع، غمخوار مردم مظلوم و یک انسان سراسر شرف و...

دولت امریکا، پلیدترین شکنجه‌گر جهان

دولت امریکا، پلیدترین شکنجه‌گر جهان

ظاهرا دولت امریکا و سی.آی.ای داد از حقوق بشر و دموکراسی می‌زند، اما در حقیقت این دولت اشغالگر برای رسیدن به سود بیشتر و اهداف استراتیژیکش دست به هر جنایتی می‌زند. امروز هم باوجود گزارش سنای امریکا که مطمئنا مسایل متعددی را هنوزهم پنهان نگه‌داشته‌است، دولت این کشور خم بر آبرو...

توده‌های افغانستان و پاکستان درد و دشمن مشترک دارند

توده‌های افغانستان و پاکستان درد و دشمن مشترک دارند

به تعقیب حملات کور انتحاری و کشتار مظلومانه مردم ما، اینک قتل‌عام وحشتناک کودکان مکتبی در پشاور، قلب هر انسان آگاه و باوجدان را فشرده و پردرد می‌سازد. کشتار بی‌رحمانه حدود ۱۵۰ طفل معصوم و مجروح‌شدن بیش از ۱۳۰ تن توسط بربرصفتان طالبی، عمق جنایت‌پیشگی این جانوران تاریخ‌زده...

شهید عبدالخالق قهرمان راستین وطن ماست

شهید عبدالخالق قهرمان راستین وطن ماست

عبدالخالق فرزند مولاداد هزاره یکی از قهرمانان واقعی کشور ماست که ٧٩ سال قبل از امروز با نشاندن گلوله به قلب سیاه نادر شاه غدار، جانش را فدا کرد اما مردم را از مظالم یکی از پلیدترین شاهان کشور نجات بخشید شهید عبدالخالق هرچند به شهادت رسید اما با نثار خون نجیبش نهال عدالتخواهی و...

تنبیه بحث‌برانگیز چهار دانش‌آموز افغان در ایران

تنبیه بحث‌برانگیز چهار دانش‌آموز افغان در ایران

خبرگزاری هرانا – چهار دانش‌آموز افغان در یکی از مدارس شهرستان پاکداشت در استان تهران از سوی معلم خود به شکلی «تحقیرآمیز» تنبیه شدند. به گزارش هرانا، روزنامه شهروند روز سه‌شنبه ۲۵ آذر گزارش داد که «حمید، مرتضی، یاسین و محمدرضا» چهار دانش‌آموز افغان هستند که «معلمشان آن‌ها...

صلح و ادبیات نوبل، جوایز آلوده و رسوا

صلح و ادبیات نوبل، جوایز آلوده و رسوا

الفرد نوبل، کیمیادان سویدی صاحب کارخانه اسلحه‌سازی بود که در زمان حیاتش اختراعات زیادی را در این زمینه به ثبت رسانید و مشهورترین آن اختراع داینامیت است که انسان‌های زیادی را به کشتن داد. در سال ١٨٨٨ یک روزنامه فرانسوی به اشتباه خبر مرگ او را پخش نموده، نوشت: «فرشته مرگ...

پس‌پرده داستان دستکاری‌شده ریزه‌گل

پس‌پرده داستان دستکاری‌شده ریزه‌گل

از چندی بدین سو شجاعت خانم ریزه‌گل در مطبوعات و رسانه‌های وابسته و دولتی به‌مثابه سوژه ناب در حال چرخش و اغفال اذهان همگانی شده‌است. به همین سبب یکی از اعضای «حزب همبستگی افغانستان» در فراه این جریان را از نزدیک تعقیب کرده و گزارش موثقی از جریان واقعه برای نشر فرستاده‌است....

تحریف تاریخ توسط استعمارگران

تحریف تاریخ توسط استعمارگران

در مسیر تاریخ، کشورهای استعمارگر همیشه در صدد مسخ تاریخ بوده‌اند. مثلا زمانی که برتانیا به هند و کشورهای دیگر برای تاراج منابع طبیعی شان یورش برد، زیر نام آوردن تمدن جنایاتش را پنهان نمود.

نامه‌ای از «جامعه‌ی زنان آزاد شرق کوردستان» به بخش زنان حزب همبستگی

 نامه‌ای از «جامعه‌ی زنان آزاد شرق کوردستان» به بخش زنان حزب همبستگی

پشتیبانی از خلق کوبانی و هم‌صدایی خلق افغانستان و مخصوصا زنان مصمم، بااراده و مبارز که در شهرهای مختلف با روحی سرشار از شور انقلابی به میدان‌ها آمدند و نفرت و انزجار خود را از نظام سرمایه‌داری جهانی و مزدوران آنان که داعش و استعمارگران منطقه می‌باشند، نشان دادند. این...

فضل‌‌الرحمن اوریا، روشنفکری که به منجلاب غوطه زد

فضل‌‌الرحمن اوریا، روشنفکری که به منجلاب غوطه زد

یکی از مشخصات فضای حاکم سیاسی طی بیش از یک دهه حضور امریکا و نوکرانش در افغانستان، آلوده‌شدن جمعی از روشنفکران کشور است. دالر و مقام، دام‌هایی بود که تعدادی از مدعیان دموکراسی و عدالت را به آسانی در کامش فرو برده از وجدان انسانی تهی و به زایده‌های بی‌مقدار پلیدترین،...

«جزیره داوسون ۱۰»، فلمی از خاطرات یک زندانی دیکتاتوری پینوشه

«جزیره داوسون ۱۰»، فلمی از خاطرات یک زندانی دیکتاتوری پینوشه

به تاریخ ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۳ کودتا نظامی‌ای مطابق نقشه سی.آی.ای در شیلی صورت گرفت که منجر به سرنگونی دولت منتخب و دموکراتیک سالوادور آلنده و به قدرت رسیدن دیکتاتور فاشیستی به نام آگوستو پینوشه شد که نتیجه آن مستولی شدن جو خفقان و ترور و وحشت در آن کشور بود. بعد از رویکار آمدن نظامیان...

شماره بیست و پنجم ماه‌نامه همبستگی به نشر رسید

شماره بیست و پنجم ماه‌نامه همبستگی به نشر رسید

شماره بیست و پنجم «همبستگی غږ»، ماه‌نامه «حزب همبستگی افغانستان»، در ۵۶ صفحه به نشر رسید. در این شماره درمورد بی‌سوادی سیاسی، علت حمایت از پیکار عادلانه کوبانی، اختلاس در گمرک‌های تحت مدیریت عمر زاخیلوال و تاریخچه جنایت‌بار «یو.‌ایس.اید» بخوانید:

نامه‌ای از فرزاد کمانگر: من يک معلم می‌مانم و تو يک زندانبان

نامه‌ای از فرزاد کمانگر: من يک معلم می‌مانم و تو يک زندانبان

زئوس، خدای خدايان فرمان داد تا پرومته نافرمان را به بند کشند و اين‌گونه بود حکايت من و تو اينجا آغاز شد. تو ميراث‌خوار زندانبانان زئوس گشتی تا هر روز نگهبان فرزندی از سلاله آفتاب و روشني گردی و برای من و تو زندان دو معنای جداگانه پيدا کرد، دو نفر در دو سوی ديوار با دری آهنی و...

حقوق بشر، تخته بازی امریکا و دیگر کشورهای اشغالگر

حقوق بشر، تخته بازی امریکا و  دیگر کشورهای اشغالگر

از یکسو کشورهای امپریالیستی به رهبری امریکا ظاهرا زیر نام «حقوق بشر» به کشورهای جهان یورش می‌برند ولی از سوی دیگر درمقابل نقض حقوق بشر توسط دولت‌های متحد شان خاموشی اختیار می‌کنند. در اکثر موارد خود ناقضان اصلی یا دست پس‌پرده پایمالی حقوق بشر اند.

جزییات غم‌انگیزترین حادثه در تاریخ ورزش افغانستان

جزییات غم‌انگیزترین حادثه در تاریخ ورزش افغانستان

یکی از غم‌انگیزترین حوادث تاریخ ورزش افغانستان کشتار داعش‌وار اعضای تیم ملی هاکی افغانستان توسط باند جنایت‌کار گلبدین در سال ١٩٨٠ است. در این ماجرا از میان ٢٤ ورزشکار فقط شش تن جان به سلامت بردند و باعث تار و مار شدن تیم هاکی شد که تا امروز پس سر بلند نکرد. دولت مزدور روس در آن...

موقعیت شما: هنر و ادبیات ادبیات فولکلوریک، مملو از روح ستیز با استبداد و سیاهی